دستورالعمل اجرايي عرضه اوراق مرابحه ارزي
بخشنامه شماره 04/280304 مورخ 1404/11/02 اداره تامین مالی ارزی بانک مرکزی
به مدیران امور بین الملل بانک های کشور
با سلام و احترام
پيرو نامه عمومي شماره 33947/04 مورخ 13/۰2/1404 در خصوص «ارسال دستورالعمل عرضه اوراق مرابحه ارزي»، به پيوست تصوير آخرين نسخه دستورالعمل اجرايي عرضه اوراق مرابحه ارزي مصوب 09/10/1404 كميسيون ارز اين بانك ارسال ميگردد. با عنايت به مراتب فوق، خواهشمند است ضمن جايگزيني اين نسخه با نسخه قبلي، دستور فرماييد مراتب را به كليه واحدها و شعب ارزي ذيربط ابلاغ و بر حسن اجراي آن نظارت نمايند.
اداره تأمين مالي ارزي / هادي مجيدي – سيد آرش شهرآئيني
با استناد به بند (ج) ماده (۱۱) قانون پولي و بانكي كشور، “دستورالعمل اجرايي عرضه اوراق مرابحه ارزي ” كه از اين پس به اختصار “دستورالعمل” ناميده ميشود
به شرح زير تصويب شد :
فصل اول– تعاريف و كليات
ماده ۱) اصطلاحات و واژههاي به كار رفته در اين “دستورالعمل” داراي معاني به شرح زير هستند:
1-1-اوراق مرابحه ارزي : اوراق بهادار ارزي بانام قابل نقل و انتقالي است كه نشان¬دهنده مالكيت مشاع دارنده آن در دارايي مالي (طلب) است كه براساس قرارداد مرابحه ايجاد شده است و از اين پس در اين دستورالعمل اوراق ناميده ميشود.
1-2-ناشر : شخص حقوقي است كه براي تأمين مالي خود در چارچوب عقود اسلامي، اوراق منتشر مي كند.
1-3-دارايي : دارايي شامل كالا و خدمات موردنياز ناشر است كه از خارج از كشور خريداري شده و فروش آن به ناشر براساس عقد مرابحه انجام مي شود.
1-4-بانك مركزي: بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران.
1-5-مركز مبادله: شركت مركز مبادله ارز و طلاي ايران است كه بهعنوان نماينده بانك مركزي در چارچوب اين دستورالعمل نسبت به انجام امور اجرايي محوله مرتبط با عرضه اوراق اقدام مي نمايد.
1-6-مؤسسه اعتباري: بانك يا مؤسسه اعتباري غيربانكي كه به موجب قانون و يا با مجوز بانك مركزي تأسيس شده و تحت نظارت بانك مركزي فعاليت مي نمايد.
1-7-خريداران اوراق: اشخاص حقيقي يا حقوقي داخلي يا خارجي كه اقدام به خريد اوراق ميكنند.
1-8-ضامن: موسسه اعتباري است كه توسط ناشر و با تاييد بانك مركزي تعيين شده و بازپرداخت اقساط اوراق در سررسيدهاي معين را تضمين مينمايد.
1-9-مشاور عرضه اوراق: نهاد مالي است كه در خصوص عرضه اوراق، خدمات مشاوره و ساير امور محوله را ارائه مينمايند و از ميان شركتهاي تامين سرمايه، شركتهاي مادر (هلدينگ)، شركتهاي سرمايهگذاري، شركتهاي سبدگردان و شركتهاي مشاور سرمايهگذاري توسط ناشر و با تاييد بانك مركزي تعيين ميشود.
1-10-عامل: مؤسسه اعتباري و يا صرافي بانكي داراي مجوز معتبر از بانك مركزي است كه فروش، دريافت و كارسازي مبالغ خريد اوراق و انجام پرداختهاي مرتبط با اوراق را در سررسيدهاي معين از طرف ناشر عهدهدار است.
1-11-عرضه اوراق: فروش اوراق ناشر از طريق سامانه معاملاتي مركز مبادله ميباشد.
1-12-مؤسسه حسابرسي: مؤسسات حسابرسي كه حائز دو شرط “امتياز (الف) كنترل كيفيت جامعه حسابداران رسمي ايران” و “رتبه (يك) حسابرسان معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار” توأمان باشند.
1-13-متعهد پذيره نويس: شخص حقوقي است كه به پيشنهاد ناشر و با تاييد بانك مركزي براي خريد اوراقي كه ظرف مهلت مقرر پذيرهنويسي به فروش نرسند، انتخاب ميشود.
1-14-امين: مؤسسه حسابرسي است كه به منظور حفظ منافع خريداران اوراق، مسئوليت نظارت بر كل فرآيند عملياتي اوراق را بر عهده داشته و توسط ناشر از ميان مؤسسات حسابرسي مورد تأييد بانك مركزي تعيين ميشود.
1-15-مهلت پرداخت وجوه ارزي: زمان معين جهت پرداخت مبالغ ارزي قابل نقل وانتقال توسط خريداران اوراق به حساب معرفي شده از سوي عامل است.
ماده ۲) عرضه اوراق، با مجوز بانك مركزي مجاز است.
تبصره : سقف مبلغ عرضه اوراق براي هر طرح 200 ميليون يورو يا معادل آن به ساير ارزهاي جهان روا ميباشد. اين سقف با صلاحديد و اخذ مجوز از بانك مركزي قابل افزايش به مبالغ بالاتر است.
فصل دوم – اركان اوراق
ماده ۳) اركان اوراق عبارتند از:
1-ناشر؛
2-ضامن؛
3-عامل؛
4-امين؛
5-متعهد پذيرهنويس؛
6-خريداران اوراق.
ماده ۴) ضامن بايد مستقل از ناشر بوده و استقلال ذينفعِ واحدي آن توسط حسابرس ناشر تأييد شود.
ماده 5) خريد اوراق شامل دو مرحله ي سفارشگذاري خريد و پرداخت مبالغ ارزي قابل نقل وانتقال به حساب معرفي شده توسط عامل است.
ماده ۶) در پايان “مهلت پرداخت وجوه ارزي” ، عامل ضمن ارائه گزارش مربوطه (شامل مبلغ عرضه، مبلغ فروش و تركيب خريداران داخلي و خارجي) به مركز مبادله، مي بايست وجوه ارزي فوق را با رعايت مقررات ارزي بابت خريد كالا و خدمات خارجي پروژه تعيين شده، به حسابهاي معرفي شده از سوي ناشر منتقل نمايد. در صورت عدم فروش كامل اوراق در “مهلت پرداخت وجوه ارزي”، متعهد پذيره نويس بايد نسبت به خريد اوراق باقيمانده اقدام نمايد.
تبصره 1 : مهلت پرداخت وجوه ارزي در مجوز عرضه ذكر مي شود.
تبصره 2 : كليه هزينههاي عرضه اوراق بر عهده ناشر است. كليه هزينه ها و ريسك مرتبط با كارگزاري و پرداخت وجوه به حساب معرفي شده توسط عامل بابت خريد اوراق، بر عهده خريداران اوراق است.
تبصره 3 : مصرف وجوه حاصل از عرضه اوراق خارج از چارچوب اين دستورالعمل، غيرقانوني و در حكم تصرف در وجوه و اموال عمومي محسوب مي شود.
تبصره 4 : ناشر مكلف است مستندات كليه مصارف ارزي از محل عرضه اوراق را پس از تأييد امين به مركز مبادله در مقاطع سه ماهه گزارش نمايد.
ماده 7) خريد اوراق از محل منابع ارزي مشمول رفع تعهد ارزي صادراتي ممنوع است.
ماده 8) به استناد جزء (1) بند (ج) ماده (44) قانون بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، بانك مركزي ميتواند به منظور مديريت ذخاير خود اقدام به خريد اوراق نمايد.
ماده 9) نوع ارز، نرخ سود و سررسيد اوراق، حسب شرايط روز، توسط كميسيون تسهيلات ارزي بانك مركزي تعيين ميشود.
تبصره 1: تاريخ موثر محاسبه سود دارندگان اوراق از تاريخ پايان “مهلت پرداخت وجوه ارزي” است.
ماده 10) تأمين منابع مالي موردنياز جهت بازپرداخت اصل و سود اوراق و كارمزدهاي اركان اوراق مرابحه ارزي در مواعد مقرر، از محل درآمدهاي ارزي ناشر، سهامداران ناشر و يا شركتهاي همگروه ناشر مجاز ميباشد. به ميزان استفاده از منابع صادراتي مشمول تعهد صادراتي براي پرداخت هزينههاي مالي اوراق شامل بازپرداخت اصل و سود اوراق و كارمزدهاي اركان اوراق مرابحه ارزي در مواعد مقرر، از درآمدهاي صادراتي ناشر، سهامداران ناشر و يا شركتهاي همگروه ناشر رفع تعهد ارزي صورت ميپذيرد.
ماده 11) معاملات ثانويه اوراق منوط به اخذ مجوز از بانك مركزي به منظور تعيين شرايط و سازوكار مربوطه و از طريق مركز مبادله ارز و طلاي ايران ميباشد.
ماده 12) بازخريد اوراق موضوع اين دستورالعمل قبل از سررسيد، بدون اخذ تأييديه موردي از كميسيون ارز بانك مركزي مجاز نيست. ناشر به طور مستقيم يا غيرمستقيم با موافقت كميسيون ارز بانك مركزي و در سقف محدود (حداكثر ۲۰ درصد)، مجاز به بازخريد اوراق عرضه شده خود به قيمت اسمي به علاوه سود محقق شده پرداخت نشده تا روز بازخريد، است.
تبصره : روزشمار محاسبه سود محقق¬شدهي پرداخت¬نشده براساس تعداد روز واقعي ماه و سال است.
ماده 13) وجهالتزام عدم ايفاي تعهدات، معادل نرخ سود ساليانه اوراق به علاوه نرخ جريمه (برابر با نرخ سود ساليانه اوراق) به ازاي هر روز تاخير و متناسب با دوره زماني تاخير در ايفاي تعهدات است.
ماده 14) وجه التزام متعلقه دوره نگهداشت مرتبط با ضمان درك دارايي¬هاي خريداري شده برعهده ناشر بوده و برابر با سود روزشمار برابر با نرخ سود ساليانه اوراق است.
ماده 15) ناشر موظف است نسبت به پرداخت مبالغ اصل و سود اوراق به صورت ارزي با منشاء قابل انتقال به خارج حداقل تا ۱۰ روز كاري قبل از سررسيدهاي معين به حساب عامل اقدام نمايد. در صورت عدم ايفاي تمام يا بخشي از تعهدات مالي ناشر در مواعد معين، ضامن موظف است در سررسيدهاي معين نسبت به پرداخت تعهدات ايفا نشده ناشر به صورت ارزي اقدام نمايد.
تبصره: ضامن در صورت پرداخت وجوه، مراتب را حداكثر ظرف مدت ۱۰ روز كاري به مركز مبادله اعلام مينمايد.
ماده 16) انجام حواله ارزي به منظور واردات كالا و خدمات بابت هر ثبت سفارش با مبالغ بالاتر از 10 ميليون يورو از محل وجوه ارزي ناشي از عرضه اوراق با رعايت ساير ضوابط و مقررات مربوط به انجام حواله ارزي امكانپذير است.
تبصره: در خصوص ثبت سفارشهايي كه تامين ارز آنها از محل اوراق مرابحه ارزي صورت گرفته، در صورت ترخيص كالا تا تاريخ سررسيد پرداخت سود اوراق مرابحه ارزي، اخذ مابهالتفاوت نرخ ارز تاخير در ترخيص كالا فاقد موضوعيت است.
ماده 17) وظايف مركز مبادله بهعنوان نماينده بانك مركزي در امور اوراق ارزي، به شرح زير است:
1-دريافت و ارسال مكاتبات با اركان اوراق، تهيه گزارش هاي مرتبط و ارسال گزارش كارشناسي در ارتباط با شرايط ناشر و ديگر اركان عرضه اوراق به كميسيون ارز بانك مركزي؛
2-ثبت و عرضه اوراق؛
3-پایش فرايند عرضه و ايفاي تعهدات متعهد پذيره نويس؛
4-پايش رعايت پرداخت هاي دوره اي براساس مجوز عرضه؛
5-ايجاد بستر انجام معاملات در عرضه اوليه و ثانويه اوراق ارزي (در صورت وجود بازار معاملات ثانويه)؛
6-بررسي گزارش هاي مرتبط تا زمان سررسيد اوراق و ارائه گزارش به بانك مركزي حسب مورد؛
7-ارائه گزارش تخلفات ناشر اوراق به بانك مركزي؛
8-ارائه گزارشهاي دورهاي از اوراق عرضهشده به بانك مركزي.
ماده 18) وظايف عامل به شرح زير است:
1-تعيين روش هاي پرداخت ارزي و معرفي حساب مقصد وجوه به خريداران اوراق؛
2-ارائه تاييديه دريافت وجوه به مركز مبادله، ناشر و خريداران؛
3-كارسازي وجوه ارزي دريافت شده به حساب ذينفعان خارجي معرفي شدهي ناشر با رعايت مقررات ارزي؛
4-انجام پرداختهاي مرتبط با مبالغ اصل و سودهاي دورهاي اوراق در سررسيدهاي معين از طرف ناشر به خريداران؛
5-ارائه گزارشات مرتبط با فروش اوراق، دريافت و كارسازي وجوه به حسابهاي معرفي شدهي ناشر به مركز مبادله؛
6-ارائه گزارشات مرتبط با ايفاي تعهدات ناشر در سررسيدهاي معين.
ماده 19) وظايف امين به شرح زير است:
1-حصول اطمينان از صحت عملكرد ناشر در مصرف وجوه حاصل از عرضه اوراق و ارائه گزارش به مركز مبادله (موضوع ماده 6)؛
2-تاييد درصد پيشرفت پروژه كه پرداختهاي عامل به حساب¬هاي معرفي¬شدهي ناشر بر آن اساس انجام مي¬شود (موضوع ماده 23)؛
3-بررسي و اظهارنظر نسبت به وضعيت موضوع عرضه اوراق و ارائه گزارش به مركز مبادله.
ماده 20) ضوابط اجرايي چگونگي بازپرداخت اصل و پرداخت مبالغ سود اوراق در سررسيد و مواعد پرداخت، شرايط اخذ تضامين و ساير موارد مرتبط در هر مورد، در كميتهاي با عنوان “كميته اوراق ارزي” تحت نظر كميسيون ارز متشكل از ادارات تأمين مالي خارجي، پايش بازار ارز، تدوين مقررات ارزي و خزانه داري ارزي، و همچنين حوزههاي اقتصادي، نظارتي، حقوقي و اعتباري بانك مركزي تهيه و جهت تصويب به كميسيون ارز ارسال ميشود.
فصل سوم – شرايط دارايي
ماده 21) دارايي مبناي عرضه اوراق مرابحه ارزي، شامل كالا و خدمات خارجي وفق پروفرما اينويس و ساير مدارك خريدهاي خارجي ناشر است..
فصل چهارم – شرايط اوراق
ماده 22) رابطه ناشر و خريداران اوراق، رابطه وكيل و موكل است كه با عرضه اوراق اين رابطه برقرار ميشود. ناشر به وكالت از خريداران اوراق، دارايي موضوع عرضه اوراق را به نام خريداران اوراق خريداري كرده و براساس قرارداد وكالت ديگري، دارايي خريداريشده را به وكالت از خريداران به مالكيت خود درمي¬آورد.
تبصره 1: خريد اوراق به منزله قبول وكالت بلاعزل ناشر تا سررسيد اوراق است.
تبصره 2: تبديل وجوه ناشي از عرضه اوراق به ريال ايران توسط ناشر ممنوع است.
ماده 23) ناشر مكلف است در مقاطع شش ماهه از تاريخ عرضه اوراق، گزارش پيشرفت پروژه تعيينشده را كه به تأييد امين رسيده است، به مركز مبادله ارائه نمايد.
فصل پنجم – شرايط صدور مجوز
ماده 24) مشاور عرضه مكلف است جهت اخذ موافقت از اركان اوراق و دريافت مجوز عرضه اوراق از بانك مركزي، اطلاعات و اسناد زير را به¬نمايندگي از ناشر در اختيار مركز مبادله و اركان اوراق (ضامن، عامل و متعهد پذيرهنويسي) قرار دهد:
الف) مشخصات ناشر، شامل:
1-اساسنامه شركت به انضمام آگهي آخرين تغييرات منتشر شده در روزنامه رسمي؛
2-مدت فعاليت شركت؛
3-آخرين تركيب سهامداران يا مالكان؛
4-مشخصات مديران به انضمام اوراق سجلي ايشان و سوابق فعاليت حرفهاي؛
5-صورتهاي مالي حسابرسي شدة دو سال مالي اخير و آخرين صورت¬هاي مالي ميان دورهاي ناشر؛
6-گزارش هيئت مديره ناشر براي دورة مالي اخير جهت ارائه به مجمع عمومي عادي ساليانه؛
7-گزارش تحليل ريسكهاي مرتبط با موضوع فعاليت ناشر؛
أ-پروفرماي خريدهاي خارجي و ساير مدارك مرتبط با خريد كالا و خدمات خارجي؛
ب-تأييديه حسابرس درخصوص ضامن اوراق موضوع ماده (۴) اين دستورالعمل؛
ت-موافقت اصولي وزارتخانه ذيربط مبني بر اولويتدار بودن اجراي طرح؛
ث-گزارش امكانسنجي فني، مالي و اقتصادي پروژه تعيينشده با تاييد دستگاه اجرايي ناظر بر حوزه فعاليت پروژه در وزارتخانه ذيربط؛
ج-تأييديه و مجوزهاي لازم حسب مورد؛
ح)-ساير مستندات، حسب مورد به تشخيص كميسيون ارز بانك مركزي.
ماده 25) تاريخ، شرايط و مراحل عرضه اوراق به پيشنهاد ناشر و با پذيرش سمت ساير اركان اوراق، توسط بانك مركزي، تعيين ميشود.
ماده 26) اطلاعيه پذيره نويسي اوراق بايد حداقل شامل اطلاعات زير باشد. اين اطلاعيه توسط مركز مبادله منتشر شده و به اطلاع عموم ميرسد؛
1-تاريخ عرضه اوراق
2-مراحل عرضه اوراق
3-اركان اوراق
4-قيمت اسمي اوراق
5-حداقل مبلغ سرمايه گذاري خريداران اوراق
6-دوره زماني پذيره نويسي اوراق
ماده 27) الزامات لازمالرعايه در قراردادهاي فيمابين اركان اوراق، توسط كميته اوراق ارزي تهيه و پس از تأييد كميسيون ارز جهت انعقاد قراردادهاي مذكور به ناشر ابلاغ ميشود.
اين دستورالعمل در جلسه كميسيون ارز بانك مركزي مورخ 1404/10/09 مشتمل بر 27 (بيست و هفت) ماده و 11 (يازده) تبصره به تصويب رسيد و از تاريخ ابلاغ، جايگزين دستورالعمل اجرايي انتشار اوراق مرابحه ارزي مصوب 1403/07/02 بوده و قابل اجرا است.
