معرفی برخی از کتاب ها و بیانیه های معتبر تئوری حسابداری

معرفی برخی از کتاب ها و بیانیه های معتبر تئوری حسابداری

این فهرست بر حسب اهمیت و استفاده استادان حسابداری به عنوان مرجع اصلی تهیه شده است . در این معرفی به مدرسینی که علاقه مند به مطالعه بیشتر هستند ، توصیه هایی شده است و به ویژه جهت تدریس درس تئوری حسابداری در مقطع دکتری روشنگر خواهد بود:

کتاب استاد هندریکسن

Hendriksen , E. S. (1982). Accounting Theory. (4th ed.) . Homewood, Illinois : Irwin

چاپ های اول (1965) ، دوم (1970) ، سوم (1977) و چهارم (1982) این کتاب ، تقریباٌ در تمام دانشگاه های بزرگ دنیا که دارای دوره کارشناسی ارشد و دکتری حسابداری بودند ، به عنوان اصلی ترین منبع در دروس مختلف تئوری حسابداری معرفی می شد.

پس از تشکیل هیأت تدوین استانداردهای حسابداری امریکا در اواخر دهه 1960 و اوایل دهه 1970 فصل جدیدی در نظریه پردازی حسابداری شروع شد به خصوص از سال 1978 تا سال 1984 تدوین چارچوب مفهومی گزارشگری مالی در قالب شش مفهوم ، موجب شد نویسندگان کتاب های تئوری حسابداری دیدگاه های خود را با چارچوب مفهومی هم جهت کنند.

در این راستا، استاد هندریکسن همراه با ون بردا نیز در سال 1992 کتاب تئوری حسابداری را بازنگری و این هم جهتی با چارچوب مفهومی انجام شد .

 Hendriksen, E. S. and Van Breda M. F. (1992). Accounting Theory. (5th ed) Boston: Irwin/McGraw – Hill

به رغم انتشار کتاب های تئوری حسابداری توسط استادان جوان و هم جهتی و هماهنگی بیشتر آن کتاب ها با چارچوب مفهومی ، کتاب استاد هندریکسن هنوز هم به عنوان یکی از مراجع اصلی نظریه های حسابداری است.

این کتاب در سال 1385 توسط دکتر علی پارسائیان ترجمه و توسط انتشارات ترمه منتشر شده است ، هر چند به دلایلی ترجمه صرف یک کتاب را وافی به مقصود نمی دانم به ویژه زمانی که امکان بهره مندی از مباحثه دانشجویان متعدد جهت بالا بردن فهم پذیری و ساده سازی مطالب نظری پیچیده فراهم نباشد. البته گام های برداشته شده قابل تقدیر است.

 

کتاب استاد بلکویی 

Riahi-Belkaoui , A . (2005). Accounting Theory. (5th ed.). London: Thomson

چاپ های اول تا چهارم این کتاب به عنوان دومین کتاب درسی پرمخاطب برای دوره های مختلف دروس تئوری حسابداری است.

این کتاب عمدتاٌ در کشورهای آسیایی از شهرت فراوان برخوردار است ، ولی در امریکا به دلایل مواضع مطرح در این کتاب به اندازه کتاب هندریکسن مورد استقبال قرار نگرفته است.

در چاپ پنجم و ششم تجدیدنظر اساسی در برخی از فصل ها انجام شده که به نظر می رسد خواسته های ناشر تا حدی در تجدیدنظر مؤثر بوده است.

این کتاب در سال 1381توسط دکتر علی پارسائیان ترجمه شده است . آخرین چاپ این کتاب توسط انتشارات ترمه در سال 1395 است . استفاده از کتاب برای تدریس تئوری حسابداری یک و دو  توصیه می شود.

 

کتاب ولک و همکاران

Wolk, H. I., Tearney M. G. and Dodd J. L. (2001). Accounting Theory: A Conceptual and Institutional Approach. (5 ed.). Cincinnati: south – Western.

در چاپ های اول (1984) و دوم (1989) علاوه بر دو نفر ذکر شده J. R. Francis  نیز جزو مؤلفین بوده است.

در چاپ بعدی J. L. Dodd جایگزین Francis شده است.

هشت فصل اول این کتاب در سال 1387 توسط دکتر غلامرضا کرمی و کامران تاجیک ترجمه شده و انتشارات نگاه دانش آن را منتشر کرده است.

ترجمه دیگری از کل کتاب نیز توسط دکتر علی پارساییان با همکاری انتشارات ترمه منتشر شده است. استفاده از این کتاب برای تدریس تئوری حسابداری یک و دو توصیه می شود.

 

کتاب اسکات

Scott, W. R. (2015). Financial Accounting Theory. (7 ed.). Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall

مطالعه این کتاب نیاز به آشنایی با مبانی اقتصادی همچون تئوری بازی ها دارد . چون آشنایی با مبانی اولیه تئوری ، قبل از پرداختن به تئوری اثباتی ضروری است . این کتاب برای تدریس تئوری حسابداری دو توصیه می شود.

این کتاب در سال 1388 با عنوان تئوری حسابداری مالی توسط دکتر علی پارسائیان ترجمه و با همکاری انتشارات ترمه چاپ شده است. ترجمه دیگری از کتاب نیز توسط محسن مام بیگی با همکاری انتشارات موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی ارائه شده است.

 

کتاب گادفری و همکاران

Godfrey, J., Hodgson, A., Holmes, S. and Tarca, A.(2010).Accounting Theory. (7  ed).Miley

این کتاب مشابه کتاب ولک است و به تازگی برخی از همکاران برای تئوری حسابداری یک و دو این کتاب را معرفی کرده اند . شاید در آینده نزدیک همین استادان ، کتاب را ترجمه کنند.

 

کتاب کریس تن سن و دمسکی

hristensen, J. A. and Demski, J. S. (2003). Accounting Theory: An Information Content Perspective. (1  ed.). New York: McGraw – Hill

این کتاب تئوری از بنیاد نگرش متفاوتی به تئوری حسابداری دارد و با نگاه محتوای اطلاعاتی گزارش های حسابداری و توجه به میزان تغییر در نا اطمینانی که می تواند در اثر آگاهی از اطلاعات حسابداری حاصل آید ، به مباحث می پردازد.

قطعاٌ دانستن برخی از مفاهیم اصلی اقتصاد و داشتن آگاهی از آمار و احتمالات برای فهم بهتر این کتاب ضروری است.

توصیه می شود این کتاب پس از گذراندن درس تئوری حسابداری 1 و 2 دوره کارشناسی ارشد و همچنین درس آمار و احتمالات و یا تحلیل های آماری ، مورد مطالعه قرار گیرد.

با توجه به وضعیت محیط حسابداری و میزان آمادگی استادان و دانشجویان ، این کتاب به عنوان منبع اصلی درس توصیه نمی شود ، هرچند ضروری است استادان و دانشجویان دوره دکتری با این نگرش آشنا باشند.

 

کتاب ادواردز و بل

Edwards, E. O. and Bell, P. W. (1961). The Theory and Measurement of Business Income. Berkeley, California: University of California Press

این کتاب حاصل تحقیق عمیق نویسندگان است . انتقادات وارده بر سود حسابداری و عدم انعکاس سود حاصل از نگهداری دارایی ها به خصوص موجودی کالا موجب شد چگونگی اندازه گیری و گزارشگری این سودها در یادداشت های همراه صورت های مالی مورد تحقیق قرار گیرد و نظریه اعلام شود.

بخش های منتخبی از این تحقیق به عنوان کتاب تئوری حسابداری توسط دکتر رضا شباهنگ در سال 1349 (اولین کتاب تئوری حسابداری) توسط انتشارات فرودین منتشر شده است.

برای علاقه مندان ، مطالعه کتاب به زبان اصلی ضروری است . آنچه ترجمه شده تنها بخش کوچکی از موضوع است و آن بخشی که عمدتاٌ با مثال عددی توضیح داده شده است.

مبانی نظری (تفکر عمیق) که این دو محقق ارائه کردند بسیار با اهمیت است و تأکید می شود استادان درس تئوری برای تقویت استدلال نظری این کتاب را مطالعه کنند.

 

کتاب واتز و زیمرمن

Watts, R. L. and Zimmerman, J. L. (1986). Positive Accounting Theory. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall

این کتاب معروف ترین کتاب تئوری اثباتی حسابداری است .

پس از طرح فرضیه بازار کارای سرمایه در اوایل دهه ی 1960 و تحقیق معروف آقایان بال و بران (Ball and Brown) در سال 1968 در پاسخ به دو سؤال اصلی :

1) آیا سود حسابداری با قیمت سهم رابطه دارد . و

2) آیا گزارش های مالی که معمولاٌ پس از سال مالی منتشر می شود ، دارای بار اطلاعاتی است ،

این تحقیق روند تحقیقات حسابداری و همچنین شیوه نگرش به تحقیقات حسابداری را تغییر اساسی داد و هم اکنون نیز اکثر تحقیقات حسابداری و تحقیقات مالی به صورت اثباتی انجام می شود.

در کتاب تئوری اثباتی حسابداری ، واتز و زیمرمن ، بعد از چند فصل مبنی بر معرفی تئوری اثباتی ، فرضیه بازار کارای سرمایه و ارائه مدل ارزش گذاری دارایی های سرمایه ای ، تحقیق بال و بران و سه فرضیه اصلی بنام فرضیه نمایندگی ، فرضیه بدهی و فرضیه سیاسی را مورد بحث قرار می دهند.

تحقیقات فراوانی که در مورد این سه فرضیه انجام شده ، گاهی به طور کامل و گاه خلاصه مطرح می شود.

به همه ی استادان توصیه می شود از طرح تئوری اثباتی در درس تئوری حسابداری یک ، خودداری کنند و این مباحث را در درس تئوری حسابداری دو مطرح نمایند.

در تئوری حسابداری یک ، تنها به معرفی تئوری اثباتی و تفاوت آن با تئوری هنجاری بسنده شود .

سی سال حاکمیت در تحقیقات حسابداری ، آنچنان با ارزش است که استادان و دانشجویان حسابداری نمی توانند بدون مطالعه این تحقیقات ، تدریس تئوری حسابداری را عهده دار باشند.

اما ، از طرفی ضروری است تأکید کنم همه ی دانشجویان و همه ی استادان باید مبانی تئوری ، روش های استدلال و مبانی اولیه منطق را بدانند . این مبانی ماندگار است . بنابراین مجدداٌ تأکید می شود استادان در تئوری حسابداری یک به مبانی تئوری بپردازند.

این کتاب در سال 1389 توسط دکتر علی پارساییان ترجمه و با عنوان تئوری اثباتی حسابداری به همت انتشارات ترمه منتشر شده است.

 

کتاب ساندر

Sunder, S. (1997). Theory of Accounting and Control. Cincinnati: South – Western

این کتاب با توجه به تعریف شرکت به عنوان مجموعه ای از قراردادهای نوشته شده و یا نانوشته ، نظریه های حسابداری و نقش کنترلی آن را مطرح می کند.

نقش حسابداری در بازار اوراق بهادار به طور مفصل و موشکافانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است . مطالعه این کتاب و یا تدریس آن در درس تئوری حسابداری دو توصیه می شود.

این کتاب منبع با ارزشی است که تاکنون در ایران کمتر به آن بها داده شده است.

 

کتاب بی ور

Beaver, W. H. (1998). Financial Reporting: An Accounting Revolution. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall

این کتاب به دلیل اشراف کامل مؤلف به تئوری اثباتی حسابداری و تحقیقات انجام شده در یک مجموعه 150 صفحه ای ، ماهرانه اصلی ترین و مهم ترین تحقیقات اثباتی را بیان و به قلم بسیار شیوا و استادانه دلایل منطقی پشتوانه تحقیقات را تبیین کرده است.

مطالعه این کتاب توسط همه ی استادان حسابداری برای مرور فوری تحقیقات اثباتی توصیه می شود. به همکاران محترم توصیه می شود این کتاب را ترجمه کنند.

 

سایر کتاب های مهم

Ijiri, Y. (1975). The Theory of Accounting Measurement. Sarasota, Florida: American Accounting Association

انجمن حسابداری امریکا که متشکل از استادان و حسابداران حرفه ای است تحقیقات گسترده ای در حسابداری انجام داده است. سرپرستی این تحقیقات به استادان برجسته و صاحب نام سپرده می شود ؛ ایجیری یکی از استادان متفکر رشته حسابداری است و نظریه اندازه گیری در حسابداری نتیجه تحقیق بزرگی است که توسط این استاد سرپرستی شده و این کتاب به عنوان مرجع مورد استفاده اکثر کتاب های تئوری حسابداری است.

 

Paton, W. A. (1922). Accounting Theory. (Reissued in 1962 by Accounting Studies Press)

این کتاب شاید از اولین کتاب های تئوری حسابداری است که توسط استاد بزرگ و بنام این رشته، پتن تألیف شده است. این کتاب یکی از مراجع مهم در همه ی کتاب های تئوری حسابداری است.

 

Paton, W. A. and Littleton, A. C. (1940). An Introduction to Corporate Accounting Standards. Sarasota, Florida: American Accounting Association

کتاب “مقدمه ای بر استانداردهای حسابداری” تألیف استادان پتن و لیتلتن به سفارش انجمن حسابداری امریکا تألیف شده و مرجع اصلی برای تدوین استانداردها بوده است.

امروزه از چارچوب های مفهومی FASB برای تدوین استانداردها استفاده می شود.

این کتاب در سال 1388 توسط یکی از مترجمین زبردست حوزه های اقتصادی و مالی ، روان شاد حبیب اله تیموری ماسوله با عنوان مقدمه ای بر مبانی نظری حسابداری شرکت های سهامی و به همت انتشارات ترمه به زیور طبع آراسته شده است.

 

Littleton, A. C. (1953). Structure of Accounting Theory. Sarasota, Florida: American Accounting Association

این کتاب ارزشمند نیز که توسط روان شاد حبیب اله تیموری ماسوله ترجمه شده و در سال 1380 با عنوان ساختار تئوری حسابداری توسط انتشارات سازمان حسابرسی منتشر شده است ، پایه بسیاری از کتاب های تئوری تلقی می شود.

توصیه می کنم این کتاب که با زحمت بسیار ترجمه شده، مورد مطالعه همه ی استادان قرار گیرد.

Vatter, W. J. (1947). The Fund Theory of Accounting and Its Implications for Financial Reports. Chicago : University of Chicago Press

واتر به عنوان بنیان گذار نظریه حساب های مستقل است و نظریه ارزشمند این استاد در اکثر کتاب های تئوری حسابداری آورده شده است.

استادانی که علاقه مند به حسابداری واحدهای غیرانتفاعی هستند لازم است نظریه های مطرح در این کتاب را با دقت مطالعه کنند.

 

Sprouse, R. T. and Moonitz, M. (1962). A Tentative Set of Broad Accounting Principles for Business Enterprises. New York: AICPA

نویسندگان این کتاب از استادان بزرگ حسابداری هستند . کتاب به سفارش انجمن حسابداران رسمی امریکا برای تدوین اصول حسابداری تألیف شده است.

هیأت تدوین کننده رویه های حسابداری براساس اصول مطرح شده در این کتاب ، رویه ها را تدوین و به اجرا گذاشتند.

 

Fisher, I. (1906). The Nature of Capital and Income. New York: Macmillan

نظریه های مطرح در این کتاب یکی از مبانی اصلی سرمایه داری و چگونگی تعیین و تقسیم سود است . توصیه می شود استادان حسابداری برای فهم ریشه های نظریه های حسابداری ، حداقل چکیده این کتاب را مطالعه کنند.

 

Hicks J. R. (1946). Value and Capital: An Inquiry into Some Fundamental Principles of Economic Theory. (2  ed). Oxford: Clarendon Press

این کتاب که چهل سال بعد از کتاب Fisher نوشته شده ، همان خط فکری را دنبال می کند.

در زمان نیکسون (یکی از رؤسای جمهور امریکا) ، این اقتصاددان با پذیرش سمت مشاور اقتصادی رئیس جمهور توانست نظریه های اقتصادی را عملیاتی کند.

مفهومی که از سود در این کتاب توضیح داده شده، در اکثر کتاب های تئوری حسابداری به لحاظ عملیاتی کردن مورد بحث قرار گرفته است. مطالعه کتاب توصیه می شود.

 

دکتر علی ثقفی ـ استاد دانشگاه علامه طباطبایی ـ جلد اول نظریه حسابداری