بیانیه های مفهومی گزارشگری مالی SFACs
FASB. (1978). Statement of Financial Accounting Concepts No. 1, Objectives of Financial Reporting by Business Enterprises. Norwalk, Connecticut: FASB
FASB. (1980). Statement of Financial Accounting Concepts No.2,Qualitative Characteristics of Accounting Information. Norwalk, Connecticut: FASB
FASB. (1980). Statement of Financial Accounting Concepts No. 3, Elements of Financial Statements of Business Enterprises. Norwalk, Connecticut: FASB
FASB. (1980). Statement of Financial Accounting Concepts No. 4, Objectives of Financial Reporting by Nonbusiness Organizations. Norwalk, Connecticut: FASB
FASB. (1984). Statement Of Financial Accounting Concepts No. 5, Recognition and Measurement in Financial Statements of Business Enterprises. Norwalk, Connecticut: FASB
این بیانیه توسط روان شاد حبیب اله تیموری ترجمه و به عنوان پیوست نشریه 144 سازمان حسابرسی با عنوان شناسایی درآمد منتشر شده است.
FASB. (1985). Statement of Financial Accounting Concepts No. 6, Elements of Financial Statements: A Replacement of FASB Concepts Statement No. 3 (incorporating an amendment of FASB Concepts Statement No. 2). Norwalk, Connecticut: FASB
FASB. (2000). Statement of Financial Accounting Concepts No. 7, Using Cash Flow Information and Present Value in Accounting Measurements. Norwalk, Connecticut: FASB
هفت بیانیه مفهومی ، مهم ترین و اساسی ترین سؤالات مطرح در حسابداری را با تحقیق مفصل پاسخ داده است. (بیانیه ششم جایگزین بیانیه سوم است و بیانیه سوم ابطال شده).
قبل از انتشار این بیانیه ها ، انجمن حسابداران رسمی امریکا، کمیته ای را مأمور به تحقیق کرد که چرا استانداردهای حسابداری یا روش های متداول حسابداری ( معروف به GAAP ) که شامل 51 اظهارنظر بولتن تحقیقاتی (ARB) و 31 نظریه هیأت اصول حسابداری (APB) است ، دوام ندارد و مورد انتقاد استادان و حسابداران حرفه ای می باشد.
سرپرستی این کمیته به عهده استاد مشهوری به نام ویت (Wheat) بود و تحقیق کمیته تحت همان نام انجام شد.
نتیجه تحقیق چندین دلیل برای عدم موفقیت (ARB) و (APB) هیأت های تدوین استانداردها را بیان کرد.
مهم ترین دلیل نداشتن چارچوب مفهومی (مبانی نظری) کامل بود.
کمیته ، پیشنهاد تشکیل بنیادی برای حسابداری مالی را نمود که متشکل از نمایندگان تمام بنگاه های بزرگ اقتصادی کشور باشد.
این بنیاد موظف شد برای تدوین مبانی نظری و استانداردهای حسابداری منابع مالی لازم را تأمین کند و تأمین مالی به نحوی همگانی باشد که تدوین کنندگان استانداردها وام دار هیچ واحد خاصی نباشند.
این پیشنهاد مورد پذیرش قرار گرفت . بنیاد FAF = Financial Accounting Foundation تشکیل و منابع عظیم مالی جمع آوری شد.
یکی از هیأت های این بنیاد به نام FASB = Financial Accounting Standards Board تشکیل شد.
برای شروع کار این هیأت ، انجمن حسابداران رسمی امریکا کمیته تحقیقاتی دیگری تشکیل داد تا هدف های گزارشگری مالی را تدوین کند.
سرپرستی این کمیته بر عهده تروبلود ( Trueblood ) بود و تحقیق بسیار گسترده و پرهزینه ای انجام شد و هدف های گزارشگری مالی تبیین گردید. هم چنین برنامه کاری FASB مشخص شد.
به علاوه دو برنامه کاری همزمان برای FASB در نظر گرفته شد : تدوین چارچوب مفهومی گزارشگری مالی و تدوین استانداردهای حسابداری.
اجرای هر دو برنامه بسیار پرهزینه، زمان بر و ادامه دار است.
AICPA. (1973). Objectives of Financial Statements: Report of the Study Group on the Objectives of Financial Statements (Trueblood Report). New York: AICPA
اولین نتیجه تحقیقات در سال 1978 به نام هدف های گزارشگری مالی به عنوان چارچوب مفهومی شماره یک با استفاده از تحقیق تروبلود (Trueblood) به زبان بسیار شیوا و تعریف کردنی تدوین شد.
دوازده هدف برای گزارشگری مالی نوشته شد.
نتیجه تحقیقات بعدی منجر به انتشار چارچوب های مفهومی شماره 2 ، 3 ، 4 ، 5 و 6 شد.
ششمین مفهوم در سال 1984 جایگزین شماره 3 شد.
علت جایگزینی انتقادات بسیار شدید از تعاریف ارائه شده برای عناصر صورت های مالی بود.
مفهوم شماره 7 با عنوان ” استفاده از جریان های نقدی و ارزش فعلی در اندازه گیری حسابداری ” در سال 2000 منتشر شد.
این مجموعه به ظاهر کوچک کمتر از 350 صفحه ای با مخارج چند صد میلیون دلاری سرمشق همه ی نویسندگان کتاب های تئوری و هیأت های تدوین کننده استاندارد قرار گرفت.
دامنه نفوذ این مبانی نظری بسیار فراگیر شد. همه ی کشورهایی که شرکت های بین المللی بزرگ امریکایی در آن ها سرمایه گذاری کرده بودند از استانداردهای حسابداری مبتنی بر این چارچوب استفاده کردند.
اگرچه استفاده از استانداردها اجباری بود ولی چنان برنامه ریزی شد که گویی همه داوطلب استفاده از آن بودند.
نفوذ اقتصادی و سیاسی بسیار زیرکانه امریکا از طریق تدوین استانداردهای حسابداری و تفکرات پایه ای آن ها صورت گرفت.
برخی از کشورهای توسعه یافته اقتصادی ، همراه اصلی شدند مثل انگلیس و برخی دیگر چارچوب های مفهومی مشابه با تقلید از امریکا برای خود تدوین و منتشر کردند.
می توان بیان کرد امریکا مخارج تدوین این چارچوب را سرمایه گذاری هوشمندانه تلقی کرده که برگشت آن را ظرف مدت کوتاهی تأمین کرد و بازده چندین برابر این سرمایه گذاری همچنان ادامه دارد.
کشورهای کمتر توسعه یافته اقتصادی که اصلاٌ توان و جرأت سرمایه گذاری برای چارچوب مفهومی را نداشتند ، اگر انگلیسی زبان بودند آن را در بست پذیرفتند . کشورهای دیگری که زبان رسمی آن ها انگلیسی نبود سریعاٌ چارچوب های مفهومی را ارزان ترجمه و استفاده کردند.
با تشکیل اروپای واحد و تمایل اکثر کشورهای حوزه یورو ( Europe ) به داشتن مقررات اقتصادی و مالی یکسان ، تقویت نهاد نوپای هیأت استانداردهای بین المللی حسابداری ( IASB ) ضروری شد.
در مدت کوتاهی اکثر کشورهای اروپایی به توافق رسیدند که شرکت های ثبت شده در بورس های اوراق بهادار آن ها از IASB استفاده کنند . در نتیجه این توافق ، کشورهای در حال توسع ه – خواسته یا ناخواسته – IASB را پذیرفتند تا بتوانند رابطه اقتصادی با بازار اروپا داشته باشند.
پذیرش گسترده اقتصاد بازار موجب شد شرکتهای جهانی و شرکت های بزرگ بین المللی ( اغلب ریشه در آمریکا دارند ) تمایل پیدا کنند که از یک نوع استاندارد گزارشگری مالی در سطح جهان استفاده شود.
فرض است که زبان مشترک در کسب و کار ، کارایی و اثربخشی را افزایش می دهد.
این شیوه تفکر ، همکاری IASB و FASB را می طلبید به منظور ایجاد تفاهم اولیه ، پروژه ای برای یکسان سازی چارچوب مفهومی تعریف شد.
یکسان سازی هدف های گزارشگری مالی و ویژگی های کیفی اطلاعات در صدر قرار گرفت. رسیدن به تفاهم چند سال به طول انجامید، در خلال این مدت بحران اقتصادی 2008 رخ داد.
به طور معمول یکی از پیامدهای بحران های اقتصادی ، تغییر مقررات در سطح وسیع است. تغییر مقررات گزارشگری مالی در سطح بین المللی یکی از تغییرات است. از این رو مقوله رسیدن به تفاهم مشترک در IFRS نیز سرعت گرفت و منجر به بیانیه مفهومی شماره 8 در سال 2010 شد.
این بیانیه جایگزین بیانیه مفهومی شماره 1 (هدف های گزارشگری مالی) و شماره 2 (ویژگی های کیفی اطلاعات) گردید.
یک خط فکری امید دارد با این تفاهم، در قدم های بعدی بتوان یک سری استانداردهای حسابداری یکسان تدوین کرد که در سراسر جهان مورد استفاده قرار گیرد. خط فکری دیگری وجود چند نوع استاندارد را برای رشد و تعالی حسابداری بهتر می داند.
در فصل اول بیانیه مفهومی شماره 8 ، بیست و یک هدف بنیادی تدوین شده که توسط تمامی اعضای هیأت استانداردهای حسابداری مالی (5 نفر) مورد پذیرش و تأیید قرار گرفته است.
در فصل سوم بیانیه ویژگی های کیفی اطلاعات به تفصیل بحث شده که تفاوت های معنی داری با ویژگی های کیفی در بیانیه مفهومی شماره 2 دارد. شاید اصلی ترین تفاوت در باز تعریف ویژگی قابلیت اتکا (اعتماد) اطلاعات Reliability است. در عوض ویژگی بیان صادقانه اطلاعات (Faithfull Representation) بهتر شکافته شده و در سطح اول ویژگی ها قرار گرفته است.
در ایران تلاش شد چارچوب مفهومی با ترکیبی از ترجمه و توجه به شرایط اقتصادی تدوین شود.
به منظور مطالعه همگانی به استادان محترم رشته حسابداری توصیه می شود به جای ترجمه ده ها کتاب اصول حسابداری این مجموعه را ترجمه کنند. قطعاٌ جامعه بزرگ حسابداری ایران از آن استفاده مطلوب خواهد کرد.
AAA, Committee on Concepts and Standards for External Financial Reports. (1977). Statement of Accounting Theory and Theory Acceptance. Sarasota,Florida: American Accounting Association
بیانیه ای درباره تئوری حسابداری و پذیرش تئوری که توسط کمیته مفاهیم و استانداردهای گزارش های مالی برون سازمانی انجمن حسابداری امریکا در سال 1977 منتشر شده و در سال 1383 توسط دکتر موسی بزرگ اصل ترجمه و با همکاری انتشارات سازمان حسابرسی در قالب نشریه 168 منتشر شده است.
مبانی نظری حسابداری و گزارشگری مالی در ایران
این کتاب ترکیبی از چارچوب مفاهیم حسابداری به شرح بالا و با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی ایران توسط هیأت تدوین استانداردهای حسابداری (یکی از مدیریت های سازمان حسابرسی) در اسفند ماه 1376 با عنوان متن پیشنهادی تدوین شد تا برای تدوین استانداردهای حسابداری مورد استفاده قرار گیرد (نشریه 113). به همه ی دانشجویان و استادان توصیه می شود این کتاب ارزشمند را مطالعه کنند.
مفاهیم نظری گزارشگری مالی
مفاهیم نظری گزارشگری مالی که مبنای تدوین استانداردهای حسابداری در ایران است توسط کمیته تدوین استانداردهای حسابداری سازمان حسابرسی تدوین و پیوست استانداردهای حسابداری می باشد.
برای فهم بهتر استانداردهای حسابداری مطالعه مفاهیم نظری ضروری است . در صورت پذیرش رسمی IFRS ، هم مفاهیم نظری و هم تعدادی از استانداردهای حسابداری تغییر می کند.
تا پایان تیرماه 1396 علی رغم ترجمه برخی از استانداردهای بین المللی حسابداری توسط سازمان حسابرسی تنها تعدادی از شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موظف به اجرای آن ها شده اند.
دکتر علی ثقفی ـ استاد دانشگاه علامه طباطبایی ـ جلد اول نظریه حسابداری
